Sint-Pietersbandenkerk

Geschiedenis van de beiaard

Op de plaats van de Sint-Pietersbandenkerk stond ooit een Romaanse kerk. Het huidige gebouw is een gaaf neogotisch geheel dat de architecten H. Martens en V. Lenertz tussen 1900 en 1902 realiseerden. Het bewaart evenwel een zware westertoren in Kempense baksteengotiek uit ca. 1500 en een spits uit ca. 1807. Ook het meubilair is neogotisch. Opmerkelijk is de preekstoel uit 1904. De panelen op de kuip stellen diverse kerkelijke figuren voor; op de hoeken komen de vier evangelisten voor met hun attributen. Ook de retabels boven de altaren zijn merkwaardige kunstwerken. De prachtig gekleurde glasramen zijn het werk van G. Ladon. Zowel de laatgotische toren als het kerkschip zijn erkend als beschermd monument.

Toen in 1994 Peer een beiaard kreeg, vormde dit een mooie aanleiding voor de toenmalige burgemeester Vanvelthoven om een beiaard in Lommel aan te schaffen. Er werden twee adviseurs aangesteld, René Vanstreels en Noël Reynders, die aanvankelijk een beiaard van 4 octaven voorstelden. Het plan was uitgebreid tot een vijf-octaafsbeiaard, met twee-octaafspedaal.
In juni 2000 werden de luidklokken Petra en Maria uit 1955 van Marcel Michiels Jr. uit de toren gehaald, samen met het Angelusklokje uit 1394, ook wel Pimpelklokje genoemd. De luidklokken werden herstemd om in de beiaard te passsen, het Angelusklokje werd schoongemaakt en zou normaal zijn functie behouden maar toen bij de herplaatsing op de grond van de klokkenverdieping bleek dat het klokje onhoorbaar was beneden, werd geopteerd om de gelijkklinkende bes1 uit de beiaard tot Angelusklokje om te vormen. Zo hangt het historische klokje nu werkeloos aan haar luidas, maar het kan nog handmatig tot klinken gebracht worden. Voor de historische waarde is dit de beste oplossing: er kan nu immers geen schade aan deze zeshonderdjarige klok komen.

De historische houten klokkenstoel bleef bewaard, maar omdat ze grotendeels vermolmd was, werd er een metalen klokkenframe omheen gebouwd waaraan de beiaard werd opgehangen.

Op 16 september 2000 lieten de klokken van de Lommelse stadsbeiaardier zich voor het eerst horen. De beiaard werd onthaald door de Britse Schrapnel's Battery, beiaardiers René Vanstreels en Noël Reynders, ballet, drumband, koren, gilden en De Nieuwe Harmonie.
René Vanstreels componeerde speciaal voor de gelgenheid een stuk voor de Stad Lommel "Feestelijke Lommelse beiaardklanken". Het slotspektakel vormde de uitvoering van de ouverture 1812 van Tsjaikowski met de beiaardklokken op de achtergrond. De 'artilleristen' bedienden in uniform historische kopieën van kanonnen, mortieren en andere schiettuigen, ondermeer een stuk veldartillerie op grote wielen dat tussendoor herladen werd, twee scheepskanonnen op affuit, mortieren, metalen en houten 'bomb tanks' met als slot 15 kanonschoten.

De kabine is zeer klein, maar voorziet in alle comfort (dubbele beglazing en verwarming). De beiaardcomputer hangt in de sacristie zodat hij kan gebruikt worden voor het luiden. Ook de melodieën voor het automatisch spel worden hier aangeleverd door de beiaardier.

Het automatisch speelwerk

Het automatisch spel is computergestuurd en kan 100 verschillende melodieën bevatten. Het is verbonden met elektromagnetische hamers aan de buitenkant van de klokken en laat elk half uur een melodie horen. Deze worden jaarlijks aangepast door de beiaardier. In 2006 orgaiseerde Stad Lommel een compositiewedstrijd voor beiaardtune i.s.m. het NIKO.

Historische curiosa

Angelusklokje uit 1394, gieter onbekend. Toonhoogte: bes1.
Opschrift: "EGO: MARIA:SIGNUM:DONO:CHORO:FLEO:FUNERA:FERIA:DECORO:MCCCXCIIII"
Dit klokje wordt niet meer geluid, maar hangt nog wel in een aparte klokkenstoel op de beiaardverdieping.

2 luidklokken (d1 en fis1) uit 1955 van Marcel Michiels Jr. (1898-1962) uit Doornik. Deze klokken werden herstemd door Eijsbouts en behoren tot de beiaard.

Overzicht stadsbeiaardiers

Liesbeth Janssens is de eerste stadsbeiaardier van Lommel. Ze behaalde haar beiaarddiploma aan de Koninklijke Beiaardschool 'Jef Denyen' en verwierf eveneens een Meestergraad voor beiaard aan het Lemmensinstituut te Leuven.

Zomerconcerten

De beiaardconcerten van Lommel kennen geen vaste formule. Aanvankelijk werden er Parkconcerten georganiseerd door het Cultuurcentrum De Adelberg, waarbij om de veertien dagen een beiaardconcert plaatsvond gevolg door een ander optreden. Dit was een succesformule en trok gemiddeld 300 à 400 bezoekers per keer aan. Na enkele jaren werden de beiaardconcerten geïsoleerd gehouden zoals in de meest e steden, waardoor het aantal bezoekers fors daalde.
Opmerkelijk voor Lommel is dat er elk jaar in de zomer een samenspelconcert plaatsvindt met mobiele beiaard in het park, in combinatie met o.a. harmonie, toneel, ballet, popgroep, orgel en diverse klassieke instrumenten.
In 2008 vond er voor het eerst een Internationaal Beiaardfestival plaats met als thema "Beiaard in de 21ste eeuw" dat aansloot bij het Wereldcongres te Groningen. Enerzijds werd de rol van de beiaard in vraag gesteld op conceptueel, technisch en maatschappelijk vlak in een presentatie door VBV-voorzitter Carl Van Eyndhoven. Anderzijds werden de beiaardwerken van John Courten en Geert D'hollander toegelicht. Zij speelden eigen werk en hun oeuvre vormde de rode draad in alle beiaardconcerten. Andere hoogvliegers waren vierhandig beiaardspel door Toru Takao en Malgosia Fiebig, het concert Birds & Bells, dat door zijn hallucinante kraaiengeluiden uit de toren voor een zinderend effect zorgde, en het populaire slotconcert door Frand Steijns op de kleinste concertbeiaard ter wereld.

De beiaard wordt ook gebruikt voor educatieve doeleinden. Zo werden er in 2008 twee rondleidingen met concert georganiseerd die kaderden in de vormingscursussen van het cultureel centrum De Adelberg.

 

Tekst: Liesbeth Janssens

Technische fiche

Klokkengieters: 
2 Marcel Michiels Jr. (1955 - d1 en fis1), 61 Koninklijke Eijsbouts (2000)
Aantal klokken: 
63
Totaal gewicht: 
15493
Basklok: 
3.263 (bes)
Transpositie: 
niet-transponerend
Toonaard: 
c1 (do)
Stemming: 
evenredig zwevend
Totale omvang klavier: 
bes0 - c1 - d1 - chromatisch - d6
Omvang manuaal: 
bes0 - c1 - d1 - chromatisch - d6
Omvang pedaal: 
bes0 - c1 - d1 - chrom. - c3
Klavier: 
Noord-Europese standaard met twee-octaafspedaal
Inrichting: 
gerichte tuimelaars
Automatisch spel: 
Apollo van Eijsbouts 2000
Besturing automatisch spel: 
elektromagnetisch systeem
Speelfrequentie automaat: 
elk half uur
Repertoire automaat: 
composities deelnemers beiaardwedstrijd 2016
Bespelingen: 
wo 15-16 u
Zomerconcerten: 
4x (juli-aug.)
Beiaardier: 
Liesbeth Janssens
Eigenaar: 
stadsbestuur