Sint-Pieter-in-de-Bandenkerk

Geschiedenis van de beiaard

De toren

De toren van de Sint-Pietersbandenkerk te Nederbrakel die in 1750 volledig door brand werd vernield, bestond uit een slanke spits met vier kleine hoektorens. Deze toren werd tussen 1515 en 1551 aan de oudere kerk uit de 14de eeuw aangebouwd. Toen vanaf 1828, onder P. Clepkens uit Oudenaarde, de kerk helemaal werd verbouwd en vergroot, besloot men de toren te integreren in het kerkschip. De torenspits kreeg als profiel een lage kap. In december 1936 werd de toren geklasseerd als monument.
Na een kleine restauratie in het midden van de 20ste eeuw had een grondige restauratie plaats die een zevental jaren in beslag nam en in 1997 voltooid werd. De toren, galmborden, dakbekleding en gereinigde stenen maken van dit kerkgebouw een indrukwekkend geheel. Toen werden ook plannen gemaakt om de onbespeelbaar geworden beiaard terug in ere te herstellen.

Installatie van de beiaard

Op 22 augustus 1955 stierf Hyppoliet Wasteels. Deze gegoede inwoner van Nederbrakel liet via testament een schenking na aan de kerkfabriek "tot het oprichten van een beiaard die tot algemeen nut dient der ganse gemeente…" Van zodra alle formali-teiten vervuld waren en het legaat in ontvangst kon worden genomen, besloot de kerkfabriek o.l.v. Deken Van Yperzeele tot uitvoering van het project.
Staf Nees, directeur van de Mechelse Beiaardschool en stadsbeiaardier, werd om advies gevraagd. In 1959 werd een beiaard besteld bij de Nederlandse firma Petit & Fritsen, klokkengieters te Aarle-Rixtel. Het zou een beiaard worden met 49 klokken. De 3 bestaande Michiels-klokken werden behouden en 46 nieuwe Petit & Fritsenklokken werden toe-gevoegd. Het automatisch speelwerk werd geïnstalleerd en operationeel gemaakt door de firma Frère uit Lo (West-Vlaanderen). De plechtige inhuldiging gebeurde reeds op zondag 8 november 1959, onder grote belangstelling en in tegenwoordigheid van o.m. Mgr. G. De Keersmaeker, vicaris-generaal van het bisdom Gent en Minister van Landbouw A. De Vleeschauwer. Bij de ingebruikname gaf Staf Nees een eerste concert waarbij de Rubensmars en het Beiaardlied van Peter Benoit over Nederbrakel weerklonken.
's Namiddags concerteerden Leen 't Hart, directeur van de Nederlandse Beiaardschool te Amersfoort en stadsbeiaardier van Amersfoort en Rotterdam en de Oudenaardse stads-beiaardier Alfons Schynkel. De dag werd afgesloten met een feeërieke verlichting van de Brakelse toren, terwijl Staf Nees het avondconcert verzorgde.
Een vermeldenswaardig feit is zeker de beiaarddag op 9 juli 1961: gedurende de ganse dag concerteerden een tiental beiaardiers uit Vlaanderen en Nederland. Sporadisch, maar veel te weinig, werd de beiaard bespeeld: er was geen titularis. Geen onderhoudscontract, geen regelmatige concerten, metaalmoeheid enz. waren er de oorzaak van dat de beiaard al heel vlug in verval geraakte. Nadat Deken Taelemans in 1972 Deken Van Der Plaetsen was opgevolgd, kwam er een korte heropleving. Zolang het nog kon, werd de beiaard ook ingeschakeld in de 11 juli-vieringen. In 1975 was de beiaard onbespeelbaar geworden en in het begin van de jaren '80 verstomde ook het automatische klokkenspel. Het zou tot in 1989 duren vooraleer de uurslag terug voorafgegaan werd door een korte melodie: onder impuls van de deken en schoorvoetend gesteund door de gemeentelijke overheid werd een computergestuurd automatisch speel-werk aangebracht door de firma Clock-O-Matic uit Herent. Constant Versichel, de Zottegemse stadsbeiaardier, speelde de melodieën in voor het computer-geheugen.
De werkgroep Open Monumentendag van Brakel ijverde onverdroten om de beiaard terug in ere te herstellen. Met de financiële steun van de Culturele Raad werden in 1994 14 nieuwe en langere melodieën ingespeeld door Aimé Lombaert, stadsbeiaardier van Brugge.

Restauratie van de beiaard

In 1997 wilde de nieuwe deken Bogaert, in navolging van zijn voorganger, de beiaard terug een volwaardige plaats geven in het kerkelijke en burgerlijke leven van elke dag. Een restauratie drong zich op. Onder impuls van de Werkgroep Open Monumentendag liet het gemeentebestuur aan de kerkfabriek weten dat een toelage van 500.000 BEF was ingeschreven voor de restauratie van de beiaard. De kerkfabriek besloot, met fondsen uit het legaat Wasteels, een ontwerper-adviseur aan te stellen (zitting van 24 april 1997). Aimé Lombaert uit Brugge zou de werken leiden.
Een onderhouds- en renovatiedossier werd opgemaakt. Op de oproep in het Bulletin van Aanbestedingen d.d. 6.2.1998 "Onderhoudswerken aan de kerkbeiaard Sint-Pieterskerk te Nederbrakel; beperkte aanbesteding door medewerking van de openbare omroep, cat.D, ondercategorie D23, klasse 1 en geregistreerd in België" reageerden vier geïnteresseerden, waarvan slechts twee een aanbesteding indienden.
Op 31 maart 1998 maakte de voorzitter van de kerkfabriek de resultaten kenbaar. Op 9 april ontving de kerkfabriek van het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, afdeling Monumenten en Landschappen, een brief dat een onderhoudspremie was toegekend voor de geplande werken.
De firma Clock-O-Matic uit Holsbeek voerde de werken uit. Deze moesten voor 15 oktober 1998 beëindigd zijn, maar door onvoorziene omstandigheden was er een vertraging van twee weken. Het Ministerie stelde ook als voorwaarde voor de premie dat het verdere onderhoud van de beiaard gewaarborgd werd door een onderhoudscontract. In onderling overleg stelde de kerkfabriek in de zitting van 15 november 1998 Aimé Lombaert aan als beiaardier voor een verlengbare periode van 3 jaar.

Brakel in feest

Op zaterdag 28 november 1998 vond het Feestconcert plaats t.g.v. de renovatie van de beiaard. Een overvolle kerk met heel wat kerkelijke en wereldlijke prominenten konden het concert volgen op een groot scherm. Brakel was in feest! Orgel en dwarsfluit, een blazers-ensemble, het Sint-Gregoriuskoor en natuurlijk de beiaard zelf zorgden voor deze Brakelse cultuurhoogdag.
Sedert 1999 weerklinkt weer de Wasteelsbeiaard en tijdens de zomermaanden kunnen ook gast-beiaardiers dit instrument bespelen. De kerkfabriek en de werkgroep Wasteels-beiaard staan in voor een jaarlijkse beiaardkalender.
Deken Bogaert liet niet alleen de beiaard terug functioneren maar zorgde er ook voor dat het Reygaertorgel geheel werd nagezien en gerenoveerd. Op 15 oktober 2000 nam hij afscheid van zijn parochie om in te treden bij de Paters Trappisten in de Sint-Sixtusabdij van Westvleteren: het orgel speelde feestelijke muziek en de Wasteelsbeiaard weergalmde met muzikale dankbaarheid.

Historisch curiosum

· Testament Hypoliet Wasteels (zie uittreksel)

Bronnen

· Beiaarden en torens in België, G. Huybens e.a.
· Beiaarden en klokkenspellen in Oost-Vlaanderen, A. Lombaert e.a.
· Grimbergen en de beiaardkunst, R. Aarssen
· Bondsnieuws nr.14, Vlaamse Beiaard Vereniging
· Geschiedenis van Nederbrakel, Opbrakel, T. Brakels
· Zilveren Brakelse beiaard, P. Baguet, Tijdschrift van Triverius, 15jrg nr1
· Inhuldigingsbrochure, november 1959
· Beiaarddag Brakel 1996, Werkgroep Open Monumentendag
· Renovatieconcert, brochure november 1998
· Archieven kerkfabriek, Nederbrakel .

 

Tekst: Aimé Lombaert

Technische fiche

Klokkengieters: 
3 M. Michiels jr (1948, 1950), 46 Petit & Fritsen (1959)
Aantal klokken: 
49
Totaal gewicht: 
9645
Basklok: 
1.996 (des1)
Transpositie: 
kleine terts omhoog (klaviertoon bes0 = slagtoon cis1)
Toonaard: 
es1 (mi b)
Totale omvang klavier: 
bes0 tot c5 (4 oct.) bes0 - c1- d1- chrom.-c5
Omvang manuaal: 
bes0 - c5 (4 octaven - 49 toetsen)
Omvang pedaal: 
bes0-g2 (anderhalf octaaf - 20 toetsen)
Klavier: 
Petit & Fritsen, 1959
Automatisch spel: 
Clock-O-Matic, Herent, 1989 - computersturing
Besturing automatisch spel: 
elektromagnetisch systeem
Speelfrequentie automaat: 
elk half uur
Repertoire automaat: 
volksliederen (gevarieerd doorheen de dag)
Bespelingen: 
1ste wo vd maand 10.30-11.30u; 3de za vd maand 15-16u; laatste zon vd maand 11-12u; kerkelijke feestdagen 11-12u
Zomerconcerten: 
11 juli; tijdens Brakel Oktobert
Beiaardier: 
geen
Eigenaar: 
gemeentebestuur